Yerini Bulmayan Tenkidler ve Kadın Meselesi

Adeta tartışmayı meslek edinmiş gibi sürekli tartışıp dururken sık sık gözden kaçırdığımız hususlardan biri doğru söylemekle haklı olmak arasında fark olduğu. Haklı olmak için söylediğinizin doğru olması gereklidir, ama yeterli değildir. Haklı olmanız için doğru saiklerle, doğru gerekçelerle, doğru motivasyonla hareket etmeniz gerekir, bir. Doğru şekilde, doğru usûlle ve doğru üslupla hareket etmeniz gerekir, iki. Doğru açıdan, doğru mesafeden bakmanız, meseleyi doğru ölçekte ele almanız; doğru bir bütün içinde, doğru yere oturtmanız gerekir, bu da üç. Yani konunun kuyruğunu, kulağını ele almakla yetinir de, tamamını bir tarafa bırakırsanız; ele aldığınız kısımla alakalı söylediklerinizin doğru olması meseleyi halletmek için yeterli olmaz. Son zamanlarda tekrar gündem olan kadınların âdâba uygun hareket edip etmedikleri bahsi bunun bir misali.

Yapılan tespitlerin esas itibariyle doğru olduğu söylenebilir, gerçekten de başörtülü hanımlardan bazılarının hal ve hareketleri tesettür mefhumunun ruhuna pek uygun değil. Aslına bakarsanız zaman zaman bunu dile getirenler arasında “bizim mahallenin” hanımları da var. Söylenenler doğruysa neden bu kadar gürültü çıkıyor? Bazı hanımlar hakikate cephe almış vaziyette mi? Yoksa atladığımız bazı noktalar mı var?

Evvela şunu tespit etmek gerekiyor, gerçekten de “bizim mahallede” fikir itibariyle kayma yaşayan bir zümre var, belki kendileri de farkında değiller, ama artık hadiselere baktıkları nokta pek “yerli ve millî” veya “muhafazakâr” bir tavrı ifade etmiyor; daha ziyade “modern” bir bakış açısı “İslamî olana dair bir arayışın” yerini almış durumda. Bu bazen liberal bir duruş olarak ortaya çıkıyor, bazen feminist bir duruş... Bu “sapma” kadınlar kadar erkekleri de alakadar ediyor, ama gündemle kesişen kısmı, kadınlara ait olan kısmı. Bu hanımlardan bazıları tesettüre fazla mânâ yüklenmesinden şikâyetçi. Bu fazla olan mânâ nedir ki taşıyamıyoruz? Eğer herkesin evliya gibi davranmasına dair beklentiler kastediliyorsa, buna söyleyecek bir şey yok. Çoğumuzun ameli çok eksik, kusurlu ve kul hakkı olmadıkça kimsenin kimseye sorabileceği bir hesap yok. Nasihat etmek, hayra teşvik etmek ve şerden sakındırmak elbette gerekli, fakat bunun da bir yolu yordamı var, kaş yaparken göz çıkarmamak gerekiyor. Öte yandan “fazla olan mânâ” derken kasıt “tesettüre yüklenmemesi gereken bir mânâ” ise, orada biraz durup düşünmek gerekir, zira fikriyat itibariyle bir “itizal” başlamış demektir.

İslamcı fikriyat dinin sadece ferdi ve günlük hayatta uygulanabilmesi ile alakadar olmaz, aynı zamanda toplum halinde ve devlet seviyesinde bir temsil ile uygulanabilmesi ile de alakadar olur. İslamcılık, daha doğrusu İslamcılığın Namık Kemal’den girip Ali Şeriati’den çıkan versiyonu, bir yönüyle gelenekle modernite arasında moderniteye doğru bir yalpalama ifade etse de, netice itibariyle moderniteye karşı çıkmaya çalışan, en azından onu eleştiren bir fikir; durduğu yerin sekülarizmin, materyalizmin, hümanizmin tam karşısı olması gerekiyor, bunları reddederek başka bir hayat kurmayı hedeflemesi gerekiyor. Lakin görünüşe göre böyle bir hedef hususunda pes edilmesi, belki de hedefin sadece pratikte değil, teoride de tamamen terk edilmesi söz konusu. Moderniteye razı olunacak, bize sunduğu hayat, değerler, fikirler benimsenecek ve sadece gündelik hayatta bireysel ibadetlerin yapılabilmesi ile yetinilecek. Yani İslam artık sizin için “tablonun tamamı” olmayacak; kültürel çeşitliliğin içinde, çoğulcu bir toplumun pek çok renginden biri olacak. Bir yandan “sizin için” ne kadar önemli olduğunun altını çizeceksiniz, ama diğer yandan bunun “sadece sizin özel hayatınız” olduğu iddiasını da kabullenmiş olacaksınız. Eğer bütün bu mânâ meselesinde, bakış açısı gerçekten bu ise; artık “bizim mahalle” diye bir şeyin kalmadığı veya bir kısmımızın aslında mahalleyi terk etmiş olduğu söylenebilir. Bu ağır bir tespit ve yanılıyor olmam elbette daha güzel olurdu. Belki de bütün mesele bir takım yanlış anlamalardır. Ama hadise gerçekten buradan bakınca göründüğü gibiyse, dün zorla dışlandığımız “kamusal/ toplumsal” alandan, bugün gönüllü olarak çıkıyoruz demektir. Daha doğrusu o alana ancak “gömlek değiştirerek” girebilmişiz demektir. Başka bir ifadeyle ikna odasından başımızdaki örtüyle çıkmayı başarabildiğimizi sanırken, o örtünün mânâsını geride bırakmışız demektir. Bu gerçekten çok can sıkıcı bir tespit ve neyse ki hiç yanılmayan biri değilim.

Haklı olmak ve doğru söylüyor olmak aynı şey değildir dedik. Bu noktada bunun bir misali üzerinde durabiliriz. Kadınların -bir kısmı erkeklerden kaynaklanan- sıkıntılarına işaret etmek ve bunlar için çözüm aramak başka bir şeydir, bunu seküler bir teori üzerine oturtarak yapmak başka bir şeydir. Nasıl ki çalışanların haklarını kul hakkı kavramı ile ifade etmek yerine, burjuva-proleter çatışması üzerinden ifade ederseniz, kendi teorinizden ayrılmış oluyorsanız; kadınların haklarını cinsiyetler arasında bir çatışmayı esas alan bir kurgu ile ifade ederseniz, bu artık İslamcılık olmaz. Diğer taraftan konuyu “feministler yine dellendi” diye kestirip atmak da fazla kolaycı bir yaklaşım ve tek başına konuyu kilitlemeye yetiyor.

“Hanımlar edepli olun” ikazlarına sinirlenen hanımlar, “feminist” hanımlardan ibaret değil. Aksine zaman zaman kendileri de benzer sıkıntıları dile getiren hanımlar bile, bu ikazlara tepki gösterebiliyor. Bu tepkinin mahiyetini doğru anlamak gerekiyor, yoksa “niye doğru söylediğimiz halde ayaklanıyorlar, doğrulara karşı mı bunlar, hepsi birden sapıtmışlar” diye bir karşı tepkiyle tartışmayı çıkmaza sokarsınız.

Görebildiğim kadarıyla hanımların temel rahatsızlığı sürekli ve tek başlarına hedef tahtası haline gelmelerinden kaynaklanıyor. “Başka konu yokmuş gibi” laf dönüp dolaşıp “hanımları hizaya getirmek” bahsine geliyorsa, ama “beylerin kabahatleri” pek gündem olmuyorsa ve dinin pek çok kısmı aynı nisbette mesele edilmiyorsa; sıkılmaları, bunalmaları ve sinirlenmeleri çok da anlaşılmaz değil. Bir çok doğrunun içinden sadece bir parçasını seçip bıktırıncaya kadar tekrarlarsanız, insanlar rahatsız olmakla kalmaz, “din anlayışınızı” da sorgulamaya başlar. Söylediğiniz şeyler doğru olduğu halde dini çarpıtmış olma durumuna düşebilirsiniz. Meşhur misalle izah edecek olursak, filin kulağı olduğu doğrudur, ama siz sanki fil kulaktan ibaretmiş gibi davranırsanız, yanlış mesaj vermiş olursunuz: kulak fil değildir, fil de kulak değildir.

“Dindar” camiada giderek yaygınlaşan bir “gevşeme” olduğu doğru, ama bu her iki cinsi birden etkiliyor. Fakat başörtülü kadınlar, “alametlerini” başlarında taşıdıkları için kolayca tesbit ve teşhis edilebiliyor ve hatalarının kayda geçmesi çok daha kolay oluyor. Halbuki onların yaptıklarının muadillerini yapan erkekleri çoğu zaman dışarıdan görmekle tanıyamıyorsunuz ve kimin ne yaptığı belli olmuyor. Tanınamayacak derecede başkalarına benzemek yanlış değil mi? Elimizi vicdanımıza koyup sayalım: kaşını yolan kızlar kaç sefer gündem oldu ve bıyık bile bırakmayan erkekler kaç kere gündem oldu? Kızların çoğu oturup kalkmayı bilmiyor, ama erkekler de öyle. Kızların çoğu nerede ne konuşulmayacağını bilmiyor ve erkekler de öyle. “Şallılarla” takılan elemanlar Paris’ten, Milano’dan gelmiyor; çoğu bu mahallenin çocukları. Önce gizli nikah kıyıp sonra canı sıkılınca boşayarak kızları ortada bırakanlar “bizden farklı olanlar” değil. Teaddüt-i zevcat ruhsatını suistimal edenler, iş başvurusuna gelen kadını kaşla göz arasında nikahlamaya çalışanlar, başörtüsü yüzünden başka yerde çalışamayan kadınların çaresizliğini kullanıp yarı ücrete çalıştıranlar “elalem” değil. Kadın ve erkek “eşit” olmayabilir, ama bunun mânâsı birbirlerinden farklı yönlerinin olması, bir takım hükümler bakımından ayrılıyor olmaları; mahiyet itibariyle tamamen birbirinden farklı olmaları değil. Kadın ve erkek arasında olması gereken, olabilecek mesafeleri ve sınırları tayin eden hükümler, daha ziyade “nesebin korunması” hususu ile alakalı olabilir, ama bundan nasıl sınırın bir tarafında kalan erkeklerin “esas itibariyle üremekle alakalı bir şey” olduğu mânâsı çıkmıyorsa, diğer taraf için de böyle bir şey söylenemez. Gelgelelim bazı kardeşler insan deyince sadece erkeklerin anlaşılması gerekiyormuş, din de erkeklere gelmiş, kadınlar ise meyve bahçeleri ve binekler gibi kendilerine bahşedilmiş bir metadan ibaretmiş gibi davranıyorlar. Nasıl bazı hanımlar aile kavramıyla bağlarını koparmak ve sadece bir birey olmak, “dünyanın” peşinden koşarken “evden” tamamen soyutlanmak tavrını bir ideal olarak benimsemekle hata ediyorlarsa, bazı beyler de kadını “mahiyeti itibariyle bir tür ayıp” gibi görüp bir yerlere “gömmeye” çalışmakla hata ediyorlar. Karşımızda cahiliyetin farklı renkleri, farklı türleri var ve bir kısmı modern bir çehre arz ederken bir kısmı da gelenek suretinde görünüyor. Gelenekli olmak iyidir ve lakin gelenek nass değildir, zamanla rayından çıkabilir; tecdide, tashihe ihtiyaç hasıl olabilir veya sizin hataen gelenek diye benimsediğiniz bazı alışkanlıklar gelenekten uzaklaşmak mânâsına gelebilir, geleneği doğru tevarüs edememiş olabilirsiniz. İşin ilginç tarafı “kadının yeri evidir, bu bizim geleneğimizdir” tavrındaki arkadaşların birçoğunun nineleri sabah ezanında dağa çıkıp odun topluyor, öğle sıcağında tarlada çapa yapıyor ve eve anca hava kararınca geliyordu.

Gelenek deyince, örfleri ve adetleri ayrı ayrı ele almak lazım. Örfler daha temel değerleri ifade ediyor ve daha zor değişiyor. Adetler ise değişime daha açık. Âdâb bahisleri örflerle alakalı olabildiği gibi, adetlerle alakalı da olabilir ve bu ikinci kısmı daha çabuk değişebilir. Ayrıca âdâb “algı” ile alakalı bir konu ve her zaman mantıklı izahı gösterilemeyebiliyor. Mesela misafir gelince ayağa kalkmayı açıklamak daha kolaydır da, bacak bacak üstüne atmak neden saygısız bir hareket kabul edilir, bunu açıklamak daha zordur. Büyüklerimizin elini öpmemizi izah etmek, büyüklerin yanında çocuk sevmemeyi izah etmekten daha kolay.  Diğer taraftan söz konusu algılar “ortak bir hayat” ile aktarılır, “görerek” öğrenilir. Eğer bir şeyler yeteri kadar aktarılamıyorsa, bu algıları edinemeyenleri kınamaktansa, neyin aksadığını arayıp bulmak, çözüm yolu olarak daha verimli olacaktır.

Konuşacak çok konu var; daha faizsiz bir piyasayı nasıl kuracağımızdan tam olarak emin değiliz; riya ve ucub gibi, gıybet gibi amellerimizi ifsad eden huylardan nasıl kurtulacağımızı çok iyi bilmiyoruz. Önümüzde savaşlar, açlık, salgın hastalıklar gibi ciddi meseleler var. Pek çok konuyu bir tarafa bırakır da, sadece sürekli belirli konuları tartışıp durursak; havanda su dövmekten başka bir şeyi başaramamış oluruz. Kadın meselesi “tuz gibi” önemli bir konu olabilir, ama “tuz kadar” konuşsak yeter zannederim. Belki de hepsinden önce “ihtilaf âdâbını” tesis etmemiz gerekiyor.

Allah kalplerimizi hidayet üzerinde buluştursun.

Köy Yanar Deli Taranır

Sanki okuyan varmış gibi fiyakalı bir giriş yapmak istiyorum yazıya, sayın okumayıcı; Türkiye’de blog yazarlığının en kolay tarafı toplam otuz altı yazıyla külliyatı tamamlayıp köşeye çekilebilme imkânı. Otuz yedinci bir yazı daha yazmaya gerek kalmıyor, neden? Çünki aynı gündemler dönüp duruyor, aynı gündemler dönüp duruyor, aynı gündemler dönüp duruyor, aynı gündemler dönüp duruyor, aynı gündemler dönüp duruyor ve sizin yeni bir şey yazmanıza gerek kalmıyor, çünki “aa ben bunu yazmıştım” deyip hemen linkini verebiliyorsunuz, “heee ben bunu yazmıştım” deyip linkini verebiliyorsunuz, “ooo ben bunu yazmıştım” deyip linkini verebiliyorsunuz ve üstüne bir kelime eklemek ihtiyacı hissetmeden gündeme katılıp günü kurtarabiliyorsunuz. Ne var ki, bir noktadan sonra sıkıcı olmaya başlıyor, bu döngü. Hararetle bu kadar konuyu tartışmak için enerjiyi nereden buluyorsunuz, anlamıyorum. Üstelik son derece ince bir dikkatle sürdürülüyor tartışmalar, zinhar bir adım ilerlememek, herhangi bir şeyin halline kıl kadarcık yaklaşmamak konusunda bir mutabakat var gibi ve galiba mutabık kalınan tek konu da bu. Hep beraber sanki bir salona doluşmuş vals yapar gibi, hiçbir yere varmadan dönüp duruyorsunuz, aynı figürleri itinayla tekrar tekrar şey ediyorsunuz. Ney ediyorsunuz, bilemedim, dans literatürüne vukufum bu kadar. Neyse, hiçbir yere varmadan dolap beygiri gibi dönüp duruyorsunuz işte. Kimin değirmenine su çekiyorsunuz bilmiyorum, ama yazık netice itibariyle bu kadar enerjiye. Derdiniz ne sizin arkadaşım?

Taranma kısmı anlaşıldıysa köyün yanma kısmına geçebiliriz.

Dünyada pek çok mühim hadise oluyor. Her zaman öyleydi, ama o zaman pek çoğundan haberimiz olmuyordu. Belki de daha az haber alınca haberler daha kıymetli oluyor, eskiden insanlar pürdikkat kesilip “acans” dinlerdi, gazetelerden meseleleri takip ederdi. Şimdi üzerimize sağanak gibi, dolu gibi haber yağıyor ve hepsini takip etmemiz mümkün değil. Ne yapabiliriz? Hangileri daha mühimse onları takip etmeye çalışabiliriz mesela, veya sahaları arkadaşlarımızla, dostlarımızla paylaşırız, herkes bir parçasını takip eder, diğerlerine özet geçer. Falan filan. Hiç de öyle bir şey olmaz, zira bizim için dünya bu dönüp duran gündemlerden ibaret. Neyi kaçırdığımızın farkında bile değiliz. Çinliler Güney Çin Denizi denen, ama Çin’e ait olup olmadığı tartışmalı bir bölgede zengin yakıt rezervleri buldular, işletilebilir vaziyette. Amerikalılarla itekleşip duruyorlar bu bölgede. Diğer taraftan Kuzey Kore nükleer savaş çıkarmacılık oynuyor. Beri yandan Orta Doğu’da ne kadar ülke varsa doğrudan, dolaylı şekilde, yandan kenardan bir şekilde bir savaşın içinde. Amerikalılar Mars’ta su arıyorlar, bulurlarsa Yemen’e gönderecekler galiba; yirmi birinci asrın ilk çeyreğinde insanlar sapır sapır koleradan ölüyor, neyin davası olduğu belli olmayan bir savaş yüzünden. Myanmar’da Rohingyaların evleri yakılıyor, Keşmir’de Müslümanlar plastik kurşunlarla kör ediliyor, Çinliler her gün yeni bir icat çıkarıyor, ezanı “Komünist Partisi uludur” şeklinde okutmak gibi. Bu liste uzar gider ya, bir yerde kesmek lazım. Daha bir de bunun iç meseleler kısmı var. Hamdolsun kimi zaman düşe kalka, kimi zaman hoplaya zıplaya kalkınmaya devam ediyoruz da, işler pek o kadar da düşündüğümüz gibi parlak değil. Hâlâ önümüzde uzun bir yol var, hâlâ ülkeleri güçlü kılan sahalarda gerilerdeyiz. Bulunduğumuz nokta elimizden gelecek olanın en iyisi değil, can sıkıcı olan bu. Bilimsel araştırmalarda, eğitimde, tarımda, sağlıkta şimdikinden çok daha iyi olabilecek potansiyelimiz var, hamdolsun, ama bunları ancak doğru politikalarla hayata geçirebiliriz ve fakat sevgili kamuoyumuz bu konularda büyük resme hiç bakmıyor nedense, her kararı “başımızdakilere” havale edip, ne yaparlarsa onunla yetiniyoruz. Komplo teorileri söz konusu olduğunda büyük resimlere doyamayan muhayyilemiz, müfekkiremiz; böyle konular olduğunda ne detaylara bakıyor, ne kompozisyona.

Konuşmayı en çok sevdiğimiz konular şekille alakalı konular. Onların arasında da dinle ve kadınla alakalı olanlar. Din konuşmayı çok seviyoruz, ama mesela İslam hukuku günümüzde nasıl hayata geçirilir, onu pek konuşmuyoruz. İslam ahlakının incelikleri pek gündem olmuyor. Belli başlı birkaç konu sürekli gündem oluyor, varsa yoksa onları konuşuyoruz. Ne olacak halimiz, bilmem. Allah yardımcımız olsun.

Dinayet / tw

bence esas kendi "ebu süfyan sofraası"larımıza bakıp içimiz burkulsa daha iyi sanki; su ve hurma hz. peygamber'in öğünü...

*

her detayı büyük bir ciddiyetle uygulamaya çalışan cemaatin birer karış mesafeyle saf tutmaktan rahatsız olmaması tuhaf değil mi? (cami cemaati; nur cemaati değil)

*

1) bugün pr yapmadan yardım toplamak biraz zor. 2) özellikle deniz fenerinden sonra yardım yerine ulaşıyor mu endişesi mevcut

meşruiyeti korumak için "şeffaflık" gerekiyor. ideali elbet bu değil, ama daha iyisi olana kadar bunlar da iyidir

afrikalı çocuğa mama parası vermek veya ameliyat ettirmek için daha parlak bir fikri olan söylesin, değerlendirelim...

*

arkadaşlar, hatlar karışmasın; birini isim vererek münafıklıkla itham etmek teknik olarak biraz zor.

zahiren tekfir edecek açık vermeyenlere münafık deniyor, kalbini göremedikleriniz hakkında neye göre hüküm vereceksiniz?

münafıkların elebaşı diye bilinen şahsın cenaze namazı kılınmıştı, akabinde ikaz gelmiş olsa da, buradan pay biçebiliriz...

zahiren bir insan ya müslümandır, ya kafir; isim vererek şunlar münafıktır diyemezsiniz; bağzılarını tavsif için bozguncu demek daha uygun

*

yapılmamış ibadet esprisi kaldı mı? hmmm, "eyle beni cihad" nasıl? yahut "eyle beni tefekkür"?

yardımcı fiil sayısının ibadet çeşidinden az olması işi bozuyor, yoksa çok ekmek var bu işte, hele ameller niyete göre bahsine girersek...

ey mizah affet bizi...

*

müstakbel mütercim ve mütefekkirlere not: "allah'lık" diye bir kelime yok, ilahlık veya uluhiyyet denir ona;

lafza-i celal cins ismi gibi kullanılamaz

*

"ekonomi yönetiminden devlet idaresine, nasıl harb edileceğinden hastalıkların nasıl tedavi edileceğine kadar kaynak olduğu iddia edilen"

başka bir deyişle "dinin antrikotu, filetosu iyiydi de, kontrafilesi bizi bozuyor" (!!!) batı'nın yeni diniyle çelişen ne varsa ayıklayalım?

islam'dan bir protestanlık çıkaramadılar ya, ona yanıyorlar...

normal müslümanlığı beğenmiyorum, icat çıkarıcam ama direkt yemiyor, yandan yandan isim uyduruyorum demek muhtemelen...

peygamber mi bekliyormuşlar?

kur'an aklı derken de "aklıma bir kur'an geldi" demek istiyor olmasın? tövbe estağfirullah... :)  

hiçbir şeye inanmayan pek kimse yoktur, onlar da bir şeylere inanıyorlar ve neticede onun da bir din olduğunu bilmiyorlar

*

olduğu gibi bırak çık, dünyadan gider gibi...

sonra geri gel, şebelek gibi... (tevbe dinamik bir süreç, hatt-ı müdafa yok, sath-ı müdafa var...)

*

dünyanın değişmesini isteyen kendini değiştirmekle başlamalı, daha az yemek, az uyumak, daha çok okumak olabilir mesela...

teorik olarak kusursuz olamayacağımızı biliyorsak, pratik olarak o kusurların neler olduğunu araştırmamız gerekiyor

birinin boğazını sıkmak istiyorsan, önce nefsini incele. nefis muhasebesi, murakabe, tefekkür ibadettir...

kul dediğin de hatasız olmayacağına göre, istiğfarı çoğaltmalı...

*

hep söylüyorum, camilere tonmayster kadrosu lazım; aşırı volüm, akroşman vb dışarıdakilere değil içeridekilere de eza veriyor...

ezanın duyulması lazım, ama haseki'de okunan ezanın yeni camiden duyulması lazım değil, ortası yok mu bu işin?

izmir balçova'da hiç duyulmuyor ezan, acayip işler...

ezan okunurken kullanılan ses sisteminin sesinin gerçekten çok yüksek olmasından rahatsız olanları anlayışla karşılamak lazım

ezanın kendisinden rahatsız olanlar, beter olsunlar...

*

eskiden "bonus dini" mi desek diye düşündüren bir din anlayışı vardı, ibadetlerin mahiyetlerini hesaba katmadan şeklen sevap toplama çabası

şimdi de "maç kaç kaç dini" gibi bir şey çıktı, sanki allah size bu dini öteki mahalleye laf çakmak için mazeret olsun diye gönderdi...

eskisinin masumane bir tarafı vardı ve hacıteyze safiyetiyle birleşince de çok güzel duruyordu, yenisinin nereye gittiği belli değil...

*

Diyanet Türkiye’nin Neyi Olur?

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın veya kuruma bağlı bir birimin her hatasında veya hata sanılan her davranışında yer yerinden oynuyor. Bu tepkilerin arkasındaki saik nedir ve bu tepkilere gösterilen tepkinin sebebi nedir, bunu sistematik şekilde tahlil eden pek kimse bulunmuyor. Halbuki bu Türkiye’nin temel suallerinden biriyle bağlantılı bir mesele: “Türkiye nedir” suali. Bunu “Türkiye Devleti nedir” ve “Türk Milleti” kimdir şeklinde de açmak mümkün. Bin senelik bir konudan bahsediyoruz, bin senedir Diyanet yoktu, ama kadı mahkemeleri vardı, Şer’iye ve Evkaf Vekaleti vardı, Şeyhülislamlık vardı. Diyanet bin senelik bir mevcudiyetin son temsilcisidir.

Türkiye Devleti Oğuzların batıya göçü ile kuruldu. Diyar-ı Rum Oğuzlara yurt oldu ve burada bir devlet kuruldu. Bu devlet baştan itibaren Müslümanları temsil eden bir devletti. Müslümanlar kilise benzeri bir kuruma sahip değil, İslam dininin hükümlerini tatbik etmek için devlet seviyesinde organize olmak gerekiyor ve daha alt seviyedeki kurumlar maksat için kâfi değil. Bir devlet sahibi olmak elzem, değilseniz kurmak gerekiyor. Diyanet tek devlet kurumu değil ve Müslümanlar diğer kurumlarda da mevcut, ama İslam ile bağlantılı düşününce türünün son örneği. Bu sebeple fonksiyonlarının ötesinde sembolik anlamı da var. İslam’ın bayraktarlığını yapmayı şiar edinmiş bir millet için, Diyanet bir varlık mücadelesinin sembollerinden biri, tıpkı bayrak gibi. Bu devlet Müslümanların devleti değilse, iddiamız nedir, neyin mücadelesini vereceğiz, neye sahip çıkacağız? “Diyanet’e karşı çıkıyoruz” demek, “biz sizin Bu Ülke’de varlığınıza karşı çıkıyoruz, ferden burada bulunabilirsiniz, ama topluluk halinde kendiniz olarak, hayatı kendi değer ve ideallerinize göre düzenlemeye çalışarak burada yaşayamazsınız” demektir. Bunu kabul etmek istemeyişimizde tuhaf olan nedir?

Diyanet’in hep hataları konuşuluyor, faydalı ve gerekli hizmetleri pek konuşulmuyor. Camilerin ortak bir iradeyle idaresi zaman zaman bahsi geçen bir konu. Bunun dışında Hac organizasyonu var, eğitim ve yardım faaliyetleri var, bir sürü şey var, ama karşı çıkanların umurunda değil veya onlara da karşı çıkıyorlar. Keza Diyanet’in başka kurumlarda da görülebilecek şekilde arızalı personeli olabilir, ama cansiperane çalışan pek çok kişi de Diyanet’e bağlı hizmet veriyor, bunlara da söz hiç gelmiyor. Neden? Çünki burada mevzu Diyanet’in şu veya bu hatası değil, kendisi. Kategorik olarak Diyanet’e karşı çıkıyorlar ve gündeme gelen hadiseler de sadece bunun malzemesi. Türkiye’nin bir zümresi, bir diğerine yer açmaya hiçbir şekilde niyetli olmadığını her vesileyle ilan ediyor, dün bu başörtüsü meselesiydi, yarın başka bir şey olur. Buna eyvallah edecek değiliz elbette, kırmızı çizgi ve savaş sebebi dediğimizde kastedilen budur, Diyanet bizatihi bir tartışma konusu olamaz, kaldırılması kabul edilemez, bunun pazarlığı yapılamaz. Bunun dışında gerçekten bir hatası varsa elbette konuşulabilir, konuşulmalıdır, hal çaresi aranmalıdır. Kurumları korumanın bir yolu da hatalarını tenkid ederek ıslahlarına vesile aramak.

Gelelim gündemdeki meseleye. Burada da esas meselenin tartışılandan farklı olduğunu görüyoruz. Tartışmanın altındaki saik hazımsızlık ve tahammülsüzlük. Muhatabınıza mütemadiyen ahmaklık, cahillik ve suiniyet atfetmeniz. Neyi bilmediğinizin, neyi anlamadığınızın farkına varmak istemeyişiniz. Böyle bir haletiruhiye içinde konuya girince çam ormanı devirmeniz de kaçınılmaz ve mesele izah edilince de ne dinliyorsunuz, ne anlıyorsunuz, ne de söylenene inanıyorsunuz. Bütün beklediğiniz “evet biz kötüyüz, İslam -hâşâ- kötü, biz bu ülkeden defolup gitmeliyiz veya sizin dünya görüşünüze göre hizaya gelmeliyiz” dememiz. Bu cür’eti nereden buluyorsunuz? Hadi buldunuz, buna eyvallah edeceğimizi nereden çıkarıyorsunuz?

Tartışılan suali ortaya atan kişiyi tanımıyoruz, ne maksatla bunu yaptı bilemiyoruz. Gerçekten de iddia edildiği gibi vesvese yüzünden sorulan bir sual olabilir. Bu kısmı çözme imkânımız yok. Cevabın formüle ediliş tarzı da belki tartışılabilir, “şöyle şöyle yazsa daha doğru anlaşılabilirdi” denebilir, bu en çok konuşulan bir bahis olduğu için uzatmaya gerek yok. Şurasına işaret etmek gerekiyor ki, Diyanet çalışanlarının, Türkiyedeki farklı gruplar hakkında daha fazla bilgili olması gerekiyor, başka algı evrenlerinde neler döndüğünün farkında olması gerekiyor. Diyanet bazı zümrelere yönelik ayrı bir tebliğ ve irşad faaliyeti sürdürmeli, ama ne onların dillerini biliyor, ne duygularını, düşüncelerini, dünyalarını tanıyor. Diyanet’in çok daha yüksek bir iletişim becerisiyle hareket etmesi, derdini anlatmaktan aciz kalmaması gerekiyor.

Sualin ve cevabın mahiyetini hâlâ pek çok kişi anlamamış bulunuyor. Sual kişinin kendi çocuğuyla alakalı değil, eşinin çocuğuyla alakalı. Elbette ikinizin çocuğu ise, eşinizin çocuğu aynı zamanda kendi çocuğunuz olur, kafa karıştıran bu. Esas mesele şu: bir kişi ile evlendiğinizde o kişinin usûl ve füruu size ebediyen haram olur. Yani bir erkekle evlenmişseniz, artık onun oğluyla, oğlunun oğluyla, onun oğluyla veya kocanızın babasıyla, dedesiyle, dedesinin dedesinin dedesiyle evlenemezsiniz. Aynı şekilde bir kadınla evlenmişseniz, onun kızıyla, torunuyla, anasıyla, ninesiyle evlenemezsiniz. Fıkhî hükmü tam bilmiyorum, yanılmıyorsam burada sadece nikâhlanmak değil, mübaşerette bulunmak da meseleye dâhil ve görünüşe göre mübaşeret deyince sınırlarının ne olması gerektiği de ihtilaflı. Şu halde problemi aynı çerçevede yeniden kurgulayarak anlaşılmasını kolaylaştırabiliriz: bir kadın kayınpederini öperse, kocası kendisine haram olur mu? Tabii siz yine “vay efendim pis gericiler ne biçim sorular soruyorsunuz” diye ayaklanacaksınız, ama konuyu anlama niyeti olanlar olabilir belki. Bir kişinin eşinin usûl ve fürûundan bir kişiyle ne çeşit bir teması nikah akdinin bozulmasına sebep olur? Sual böyle yazılınca akademik bir hava kazanıyor ve ben bunu çaktırmadan laik hukuk satırları arasına karıştırsaydım, birçoğunuz sıkıcı bularak dönüp bakmayacaktı bile. Ezcümle çok istiyorsanız hobi olarak yine ayaklanın, ama önce konu ne, onu bir anlayın.

Hoşumuza gitmese de, bir arada yaşamak mecburiyetindeyiz, bunun için birbirimizi anlamamız şart. Savaşı arzu etmiyoruz, barış ve huzur istiyoruz, hatta sık sık “bir huzur vermenizi” istiyoruz.

Halal Checker Veritabanı - 3/3

Helal tıbbî uygulamalar konusunda çalışmaya başlangıç olabilir diyerek “Halal Checker” uygulamasının veritabanını, gönderen kardeşimize teşekkür ederek ekliyorum. Hangi kriterlerle hazırlandığını bilemiyorum ve de ilaçlardan çok gıdalarla ilgili. Yine de bir yerden başlamakta fayda var. Uzun olduğu için birkaç parçaya ayırıp farklı sayfalar halinde yayınlıyorum. Konuya katkısı olabilecek arkadaşların desteğini bekleriz…

Halal Checker

https://play.google.com/store/apps/details?id=org.hc&hl=tr_TR

(Halal cheker uygulamasının sayfasındada yazdığı gibi bu veritabanı herhangi bir fetvaya dayanmıyor ve kısacası bir maddenin tam helal veya haram olduğunu söyleyemiyoruz.)

    1002) copper - muhtemelen helal

    1003) copper(II) carbonate - muhtemelen helal

    1004) copper(II) citrate - muhtemelen helal

    1005) copper(II) gluconate - muhtemelen helal

    1006) copper(II) sulphate - muhtemelen helal

    1007) copper-lysine-complex - muhtemelen helal

    1008) magnesium - muhtemelen helal

    1009) magnesium carbonate - muhtemelen helal

    1011) magnesium gluconate - muhtemelen helal

    1012) magnesium glycero phosphate - muhtemelen helal

    1014) magnesium lactate - muhtemelen helal

    1016) magnesium sulphate - muhtemelen helal

    1017) magnesium salts of lemon acid - muhtemelen helal

    1019) magnesium salts of orthoforsfos acid - muhtemelen helal

    1021) manganese - muhtemelen helal

    1022) manganese carbonate - muhtemelen helal

    1024) manganese citrate - muhtemelen helal

    1025) manganese gluconate - muhtemelen helal

    1026) manganese glycerophosphate - muhtemelen helal

    1027) manganese sulphate - muhtemelen helal

    1028) minerals (general) - muhtemelen helal

    1029) mineral mixtures - muhtemelen helal

    1030) molybdene - muhtemelen helal

    1031) ammonium molybdate (VI) - muhtemelen helal

    1032) potassium  molybdate (VI) - muhtemelen helal

    1033) sodium molybdate (VI) - muhtemelen helal

    1034) sodium - muhtemelen helal

    1035) sodium bicarbonate - muhtemelen helal

    1036) sodium carbonate - muhtemelen helal

    1041) sodium salts of lemon acid - muhtemelen helal

    1043) sodium salts of orthophosphor acid - muhtemelen helal

    1045) niacine - muhtemelen helal

    1046) nicotinamide - muhtemelen helal

    1047) nicotine acid E375 - muhtemelen helal

    1048) pantothene acid - muhtemelen helal

    1049) calcium-D-pantothenate - muhtemelen helal

    1050) dexpanthenol - muhtemelen helal

    1051) sodium-D-pantothenate - muhtemelen helal

    1052) selenium - muhtemelen helal

    1053) sodium selenate - muhtemelen helal

    1054) sodium selenite - muhtemelen helal

    1055) selenocyste?ne - muhtemelen helal

    1056) selenocystine - muhtemelen helal

    1057) selenomethionine - muhtemelen helal

    1058) vitamins A - muhtemelen helal

    1059) betacarotene E160a - muhtemelen helal

    1060) retinol - muhtemelen helal

    1061) retinyl-acetate - muhtemelen helal

    1062) retinyl-palmitate - muhtemelen helal

    1063) vitamins B1 - muhtemelen helal

    1064) chloride - muhtemelen helal

    1065) thiamine mononitrate - muhtemelen helal

    1066) thiamine-hydrogen - muhtemelen helal

    1067) vitamins B12 - muhtemelen helal

    1068) cyanocobalamine - muhtemelen helal

    1069) hydroxocobalamine - muhtemelen helal

    1070) vitamins B2 - muhtemelen helal

    1072) riboflavine-5'-sodium phosphate - muhtemelen helal

    1073) vitamins B6 - muhtemelen helal

    1074) pyridoxal-5'-phosphate - muhtemelen helal

    1075) pyridoxinedipalmitate - muhtemelen helal

    1076) pyridoxine-hydrogen chloride - muhtemelen helal

    1077) vitamins C - muhtemelen helal

    1078) 6-palmityl-L-ascorbineacid - muhtemelen helal

    1079) ascorbylpalmitate E304 - muhtemelen haram

    1081) calcium-L-ascorbate - muhtemelen helal

    1082) potassium-L-ascorbate - muhtemelen helal

    1083) sodium-L-ascorbate - muhtemelen helal

    1084) vitamins D - muhtemelen helal

    1085) cholecalciferol - muhtemelen helal

    1086) ergocalceferol - muhtemelen helal

    1087) vitamins E - muhtemelen helal

    1088) D-alfa-tocoferol - muhtemelen helal

    1089) D-alfa-tocoferylacetate - muhtemelen helal

    1090) DL-alfa-tocoferol - muhtemelen helal

    1091) DL-alfa-tocoferylacetate - muhtemelen helal

    1092) vitamins K - muhtemelen helal

    1093) fyllochinon - muhtemelen helal

    1094) fytomenadion - muhtemelen helal

    1095) vitamins mixtures - muhtemelen helal

    1096) vitamins (general) - muhtemelen helal

    1097) zinc - muhtemelen helal

    1098) zinc acetate - muhtemelen helal

    1100) zinc gluconate - muhtemelen helal

    1101) zinc glycinate - muhtemelen helal

    1102) zinc lactate - muhtemelen helal

    1103) zinc oxide - muhtemelen helal

    1104) zinc sulphate - muhtemelen helal

    1105) zinc salts of lemon acid - muhtemelen helal

    1106) bacterial cultures (general) - muhtemelen helal

    1107) ent sausage - muhtemelen helal

    1115) whippable resources (general) - muhtemelen helal

    1116) protein foam - muhtemelen helal

    1121) amonium chloride - muhtemelen helal

    1122) asparagine acid - muhtemelen helal

    1124) cafe?ne - muhtemelen helal

    1125) L-carnitine - muhtemelen helal

    1126) L-carnitine L-tartrate - muhtemelen helal

    1127) L-carnitine Mg citrate - muhtemelen helal

    1128) CLA - muhtemelen helal

    1129) cream caramel - muhtemelen helal

    1131) frist resources - muhtemelen helal

    1132) cyclo dextrine - muhtemelen helal

    1135) malto dextrine - muhtemelen helal

    1136) phosphatidylserine - muhtemelen helal

    1137) phospholipides - muhtemelen helal

    1138) roasted sugar - muhtemelen helal

    1139) glyceryltriacetate E1518 - muhtemelen helal

    1140) glycinate E640 - muhtemelen haram

    1143) release agent - muhtemelen helal

    1144) milk sugar derivatives - muhtemelen helal

    1145) solvents - muhtemelen helal

    1146) alcohol - muhtemelen haram

    1148) methylethylketon - muhtemelen helal

    1150) salmiac - muhtemelen helal

    1151) propylene glycerol - muhtemelen helal

    1152) ovalbumine - muhtemelen helal

    1153) ovotransferrine - muhtemelen helal

    1154) phytosterol (esters) - muhtemelen helal

    1155) smoke (luiquid) - muhtemelen helal

    1156) fungal cultures - muhtemelen helal

    1157) snack pellets - muhtemelen helal

    1159) taurine - muhtemelen helal

    1160) triethylcitrate E1505 - muhtemelen helal

    1161) ofilline - muhtemelen helal

    1162) fat powder - muhtemelen helal

    1163) fat substitutes - muhtemelen helal

    1164) fat acids E570 - muhtemelen haram

    1165) hydrogen peroxide - muhtemelen helal

    1167) sel acid destilate - muhtemelen helal

    1168) sel acid permeate - muhtemelen helal

    1170) potato flakes - muhtemelen helal

    1171) advocate - muhtemelen helal

    1172) almonds - muhtemelen helal

    1173) almond oil - muhtemelen helal

    1174) amaretti - muhtemelen helal

    1175) anise - muhtemelen helal

    1176) anise oil - muhtemelen helal

    1177) arachide oil - muhtemelen helal

    1179) brown sugar - muhtemelen helal

    1183) buckwheat grits - muhtemelen helal

    1184) buckwheat flour - muhtemelen helal

    1185) buckwheat flakes - muhtemelen helal

    1186) butter - muhtemelen helal

    1187) butter concentrate - muhtemelen helal

    1188) butter oil - muhtemelen helal

    1189) bouillon - muhtemelen helal

    1190) bred raw materials - muhtemelen helal

    1191) cocoa butter - muhtemelen helal

    1192) cocoa butter substitutes - muhtemelen helal

    1193) cocoa fantasy - muhtemelen helal

    1194) cocoa mass - muhtemelen helal

    1195) cocoa mix - muhtemelen helal

    1196) cocoa powder - muhtemelen helal

    1197) caramel crumb - muhtemelen helal

    1198) caramel pieces - muhtemelen helal

    1200) cashew nutts - muhtemelen helal

    1201) mushrooms - muhtemelen helal

    1202) chili - muhtemelen helal

    1203) chocolate - muhtemelen helal

    1204) chocolate crumb - muhtemelen helal

    1205) chutney - muhtemelen helal

    1206) coffee whitener - muhtemelen helal

    1207) cola nut - muhtemelen helal

    1208) compounds - muhtemelen helal

    1209) confectioner jam - muhtemelen helal

    1210) couverture - muhtemelen helal

    1211) cranberries - muhtemelen helal

    1212) croutons - muhtemelen helal

    1213) pasta - muhtemelen helal

    1216) liquorice powder - muhtemelen helal

    1217) eggs - muhtemelen helal

    1222) pea protein - muhtemelen helal

    1223) pea starch - muhtemelen helal

    1224) ethereal oils - muhtemelen helal

    1225) ethylalcohol - muhtemelen haram

    1226) fermentation media - muhtemelen helal

    1227) fondant - muhtemelen helal

    1228) phosphate - muhtemelen helal

    1230) fruit granulate - muhtemelen helal

    1231) fruit mix - muhtemelen helal

    1232) fruit nuggets - muhtemelen helal

    1233) fruit pasta - muhtemelen helal

    1234) fudge cubes - muhtemelen helal

    1235) galactose - muhtemelen helal

    1237) ginger - muhtemelen helal

    1238) barley - muhtemelen helal

    1239) barley flakes - muhtemelen helal

    1240) peeled millet - muhtemelen helal

    1241) yeast products (coated) - muhtemelen helal

    1243) glucose syrup - muhtemelen helal

    1245) vegetables - muhtemelen helal

    1246) vegetable concentrate - muhtemelen helal

    1247) vegetable juice - muhtemelen helal

    1248) oats - muhtemelen helal

    1249) oats malt - muhtemelen helal

    1250) hazelnut - muhtemelen helal

    1251) hazelnut crunch - muhtemelen helal

    1252) honey - muhtemelen helal

    1253) hop - muhtemelen helal

    1254) ice mix powder - muhtemelen helal

    1255) ice powder - muhtemelen helal

    1257) invert sugar - muhtemelen helal

    1258) juniper berries - muhtemelen helal

    1259) cheese - muhtemelen helal

    1261) cheese powder - muhtemelen helal

    1262) cheese special products - muhtemelen helal

    1263) cheese spreads - muhtemelen helal

    1264) candy - muhtemelen helal

    1265) candy syrup - muhtemelen helal

    1266) soy sauce - muhtemelen helal

    1267) garlic - muhtemelen helal

    1268) coffee - muhtemelen helal

    1271) coconut powder - muhtemelen helal

    1272) cumin - muhtemelen helal

    1273) herbes - muhtemelen helal

    1274) herbes extract - muhtemelen helal

    1275) quark powder - muhtemelen helal

    1276) lactose - muhtemelen helal

    1277) cod-liver oil - muhtemelen helal

    1278) linseed, brown - muhtemelen helal

    1279) lupins flour - muhtemelen helal

    1280) poppy seed (blue) - muhtemelen helal

    1282) corn meal - muhtemelen helal

    1283) corn flour - muhtemelen helal

    1284) corn flakes - muhtemelen helal

    1285) maltose - muhtemelen helal

    1286) margarine - muhtemelen helal

    1287) mayonnaise - muhtemelen helal

    1289) molasses - muhtemelen helal

    1290) milk calcium - muhtemelen helal

    1292) milk powder - muhtemelen helal

    1293) milk products - muhtemelen helal

    1294) milk sugar - muhtemelen helal

    1296) milk salt - muhtemelen helal

    1297) meringue - muhtemelen helal

    1298) horseradish - muhtemelen helal

    1299) monosaccharides - muhtemelen helal

    1300) mustard - muhtemelen helal

    1301) malt - muhtemelen helal

    1304) musket seed - muhtemelen helal

    1305) natural food and beverage - muhtemelen helal

    1306) nuts - muhtemelen helal

    1307) nougat - muhtemelen helal

    1308) oils and fats - muhtemelen helal

    1310) olive oil in powder form - muhtemelen helal

    1311) olives - muhtemelen helal

    1312) omelette strips - muhtemelen helal

    1313) palm kernel oil - muhtemelen helal

    1314) bread-crumbs - muhtemelen helal

    1315) pecan nuts - muhtemelen helal

    1316) pectin acid - muhtemelen helal

    1317) pesto - muhtemelen helal

    1318) dried legume - muhtemelen helal

    1319) cooked legume - muhtemelen helal

    1320) crunchy peanut - muhtemelen helal

    1321) peanuts - muhtemelen helal

    1322) pistachio nuts - muhtemelen helal

    1323) pizza topping - muhtemelen helal

    1325) peeled pumpkin seeds - muhtemelen helal

    1326) rapeseed oil - muhtemelen helal

    1327) rice - muhtemelen helal

    1328) rice flour - muhtemelen helal

    1329) rice pearls - muhtemelen helal

    1330) rice flakes - muhtemelen helal

    1331) rice starch - muhtemelen helal

    1332) rye flakes - muhtemelen helal

    1333) cream - muhtemelen helal

    1334) raisins - muhtemelen helal

    1335) sugar - muhtemelen helal

    1336) sambal - muhtemelen helal

    1337) sauce - muhtemelen helal

    1339) sesame flour - muhtemelen helal

    1340) sesame seed - muhtemelen helal

    1341) snack pallets - muhtemelen helal

    1344) soy-isoflavonconcentrates - muhtemelen helal

    1345) soy seed concentrates - muhtemelen helal

    1346) soy oil - muhtemelen helal

    1347) soy products - muhtemelen helal

    1348) sorghum - muhtemelen helal

    1349) spices - muhtemelen helal

    1350) spice extract - muhtemelen helal

    1351) food - muhtemelen helal

    1352) food flavor - muhtemelen helal

    1354) syrups - muhtemelen helal

    1355) sugars - muhtemelen helal

    1356) tapioca flour - muhtemelen helal

    1358) wheat seeds - muhtemelen helal

    1359) wheat seed oil - muhtemelen helal

    1360) wheat flour - muhtemelen helal

    1361) wheat flakes - muhtemelen helal

    1362) tomatoes powder - muhtemelen helal

    1363) tomatoes puree - muhtemelen helal

    1364) truffle pieces - muhtemelen helal

    1365) onion powder - muhtemelen helal

    1366) vanilla sugar - muhtemelen helal

    1367) bean flour - muhtemelen helal

    1368) vending products - muhtemelen helal

    1369) fish powder - muhtemelen helal

    1370) custard powder - muhtemelen helal

    1371) dried meatp roducts - muhtemelen helal

    1373) fruit (candied) - muhtemelen helal

    1374) fruit rasp - muhtemelen helal

    1376) fruit powders - muhtemelen helal

    1377) fruit products (composite) - muhtemelen helal

    1378) fruit purees - muhtemelen helal

    1379) fruit juice concentrates - muhtemelen helal

    1380) fruit juices - muhtemelen helal

    1381) fruit syrups - muhtemelen helal

    1382) walnuts - muhtemelen helal

    1385) wine vinegar - muhtemelen helal

    1386) carrot powder - muhtemelen helal

    1387) yogurt powder - muhtemelen helal

    1388) yogurt pieces - muhtemelen helal

    1390) liquorice powder - muhtemelen helal

    1391) sunflower oil - muhtemelen helal

    1392) sunflower pitts (pealed) - muhtemelen helal

    1394) dairy special products - muhtemelen helal

    1395) dairy subtitutes - muhtemelen helal

    1396) vegetable oil and fat - muhtemelen helal

    1397) betanine E162 - muhtemelen helal

    1398) bixine E160b - muhtemelen helal

    1399) capsanthine E160c - muhtemelen helal

    1400) indigo carmine E132 - muhtemelen helal

    1401) carmine acid E120 - muhtemelen haram

    1404) alfacarotene - muhtemelen helal

    1405) iron hydroxides E172 - muhtemelen helal

    1406) copper complexes of chlorophyllins E141 - muhtemelen helal

    1407) cochinealred A E124 - muhtemelen helal

    1408) lactoflavine E101 - muhtemelen helal

    1409) orangeyellow S E110 - muhtemelen helal

    1410) pimaricine E235 - muhtemelen helal

    1413) borax E285 - muhtemelen helal

    1414) potassium salts of fat acids E470a - muhtemelen haram

    1415) fish gelatine - muhtemelen helal

    1416) yeast autolysate extract - muhtemelen helal

    1417) apple acid (coated) E296 - muhtemelen helal

    1418) vinegar acid E260 - muhtemelen helal

    1419) lemon acid (coated) E330 - muhtemelen helal

    1421) glucono-delta-lacton (coated) E575 - muhtemelen helal

    1422) milk acid (coated) E270 - muhtemelen helal

    1423) tin-1-chloride E512 - muhtemelen helal

    1432) sodium glycinate E640 - muhtemelen haram

    1433) pebble acid E551 - muhtemelen helal

    1434) sodium salt of cyclaam acid E952 - muhtemelen helal

    1435) cyclamate E952 - muhtemelen helal

    1436) sodium cyclamate E952 - muhtemelen helal

    1437) calcium cyclamate E952 - muhtemelen helal

    1438) isomaltitol E953 - muhtemelen helal

    1439) maltitol syrup E965 - muhtemelen helal

    1440) sodium salt of sacharine E954 - muhtemelen helal

    1441) potassium salt of sacharine E954 - muhtemelen helal

    1442) calcium salt of sacharine E954 - muhtemelen helal

    1443) sorbitol syrup E420 - muhtemelen helal

    1444) composite baking powder - muhtemelen helal

    1445) yeast products - muhtemelen helal

    1446) bees wax (white) E901 - muhtemelen helal

    1447) bees wax (yellow) E901 - muhtemelen helal

    1448) hemi-cellulase - muhtemelen helal

    1450) L-cyste?ne E920 - muhtemelen haram

    1451) lecithine in powder form E322 - muhtemelen helal

    1456) levocarnitine - muhtemelen helal

    1457) conjugated linoleic acid - muhtemelen helal

    1458) sodium glycanate E640 - muhtemelen haram

    1459) wood - muhtemelen helal

    1460) phytosterol - muhtemelen helal

    1461) ammonium chloride (coated) - muhtemelen helal

    1462) elementary iron - muhtemelen helal

    1463) choline acid E1000 - muhtemelen haram

    1464) lanoline E913 - muhtemelen helal

    1465) stearineacid E570 - muhtemelen haram

    1466) omega-3-fat acids - muhtemelen helal

    1467) carbon E153 - muhtemelen helal

    1468) formic acid - muhtemelen helal

    1470) vitamins B3 - muhtemelen helal

    1471) urea E927b - muhtemelen helal

    1472) vinegar yeast - muhtemelen helal

    1473) butter oil in powder form - muhtemelen helal

    1474) banquet raw materials - muhtemelen helal

    1476) instant dessert powder - muhtemelen helal

    1477) liquorice - muhtemelen helal

    1478) functional proteines - muhtemelen helal

    1479) peeled barley - muhtemelen helal

    1480) yeast (coated) - muhtemelen helal

    1481) yeast extract - muhtemelen helal

    1482) glucose - muhtemelen helal

    1483) dried vegetables - muhtemelen helal

    1484) peeled oats - muhtemelen helal

    1485) coffee extracts - muhtemelen helal

    1486) coconut fat - muhtemelen helal

    1487) coconut oil - muhtemelen helal

    1488) coconut fat in powder form - muhtemelen helal

    1489) coconut oil in powder form - muhtemelen helal

    1490) coconut oil extracts - muhtemelen helal

    1491) coconut fat extracts - muhtemelen helal

    1492) heat treated flour - muhtemelen helal

    1493) nut fillings - muhtemelen helal

    1494) oil and fats in powder form - muhtemelen helal

    1495) olive oil - muhtemelen helal

    1496) pumpkin seeds - muhtemelen helal

    1497) turnip oil in powder form - muhtemelen helal

    1498) crispies - muhtemelen helal

    1499) cream in powder form - muhtemelen helal

    1500) saccharose - muhtemelen helal

    1501) soy oil in powder form - muhtemelen helal

    1502) meat products - muhtemelen helal

    1503) fruit products - muhtemelen helal

    1504) sunflour oil in powder form - muhtemelen helal

    1505) acid controllers (coated) - muhtemelen helal

    1508) disodium diphosphate E450I - muhtemelen helal

    1509) trisodium diphosphate E450II - muhtemelen helal

    1510) tetrasodium pyrophosphate E450III - muhtemelen helal

    1511) tetrapotassium pyrophosphate E450V - muhtemelen helal

    1512) calcium dihydrogen diphosphate E450VI - muhtemelen helal

    1513) disodium pyrophosphate E450I - muhtemelen helal

    1514) hardened vegetable fats - muhtemelen helal

    1515) hazelnuts - muhtemelen helal

    1516) full milk powder - muhtemelen helal

    1517) skimmed cocoa - muhtemelen helal

    1518) skimmed milk powder - muhtemelen helal

    1520) vegetable oil - muhtemelen helal

    1521) yolk powder - muhtemelen helal

    1522) soy lecithine E322 - muhtemelen helal

    1528) flavorings (general) - muhtemelen helal

    1529) dextrose - muhtemelen helal

    1532) potato starch - muhtemelen helal

    1533) strawberries - muhtemelen helal

    1534) propylester of galacid E310 - muhtemelen helal

    1535) aluminium stearate E573 - muhtemelen haram

    1536) ammonium stearate E571 - muhtemelen haram

    1537) bone flour E542 - muhtemelen haram

    1538) bone flour phosphate E542 - muhtemelen haram

    1539) collagene - muhtemelen haram

    1540) calcium ribonucleotides E634 - muhtemelen haram

    1541) calcium stearoyllactate E482 - muhtemelen haram

    1542) L-cystine E921 - muhtemelen haram

    1543) ethylmaltol E637 - muhtemelen helal

    1544) hardened fats - muhtemelen haram

    1545) egg lecithine E322 - muhtemelen helal

    1546) magnesium stearate E572 - muhtemelen haram

    1547) maltol E636 - muhtemelen helal

    1548) mixture of glycerol- and propyleneglycolesters with milk acid and fatty acids E478 - muhtemelen haram

    1549) sodium ribonucleotides E635 - muhtemelen haram

    1550) sodium stearoyllactate E481 - muhtemelen haram

    1551) oxystearine E387 - muhtemelen haram

    1552) stearylcitrate E484 - muhtemelen haram

    1553) sugar esters of fat acids E473 - muhtemelen haram

    1555) yoghurt - muhtemelen helal

    1556) water - muhtemelen helal

    1557) dry milk components - muhtemelen helal

    1558) cinnamon - muhtemelen helal

    1559) skimmed cocoa powder - muhtemelen helal

    1560) flavor - muhtemelen helal

    1562) vegetables oils and fats - muhtemelen helal

    1572) potatoes - muhtemelen helal

    1573) garlic powder - muhtemelen helal

    1574) orange juice marmelade - muhtemelen helal

    1575) glucose-fructose syrup - muhtemelen helal

    1576) orange juice pulp - muhtemelen helal

    1577) concentrated orange juice - muhtemelen helal

    1578) equivalent orange juice - muhtemelen helal

    1579) natural orange juice - muhtemelen helal

    1580) vegetable fat - muhtemelen helal

    1581) wheat flour - muhtemelen helal

    1582) ammonium hydrogen carbonate E503 - muhtemelen helal

    1583) vanilla - muhtemelen helal

    1584) cream powder - muhtemelen helal

    1585) dairy butter - muhtemelen helal

    1586) sugar syrup - muhtemelen helal

    1587) lupine flour - muhtemelen helal

    1588) free-range eggs - muhtemelen helal

    1589) modified potato starch - muhtemelen helal

    1590) mixed spices - muhtemelen helal

    1591) alpha carotene E160a - muhtemelen helal

    1592) natural carotene E160a - muhtemelen helal

    1593) whole-wheat - muhtemelen helal

    1594) oats flakes - muhtemelen helal

    1595) whole-wheat wheat flour - muhtemelen helal

    1596) barley flour - muhtemelen helal

    1597) skimmed yoghurt powder - muhtemelen helal

    1598) berries - muhtemelen helal

    1599) blackberry - muhtemelen helal

    1600) raspberry - muhtemelen helal

    1602) butterfat - muhtemelen helal

    1603) demineralized whey powder - muhtemelen helal

    1604) natural flavors - muhtemelen helal

    1605) whipped cream - muhtemelen helal

    1606) sal ammoniac salt - muhtemelen helal

    1607) liquorice carrot extract - muhtemelen helal

    1608) sunflour lecithine E322 - muhtemelen helal

    1609) fish oil - muhtemelen helal

    1610) apple juice from concentrated apple juice - muhtemelen helal

    1611) red grapes juice - muhtemelen helal

    1612) grapefruit juice from concentrated grapefruit juice - muhtemelen helal

    1613) orange juice from concentrated orange juice - muhtemelen helal

    1614) tomato juice - muhtemelen helal

    1615) celery juice - muhtemelen helal

    1616) carrot juice - muhtemelen helal

    1617) parsley juice - muhtemelen helal

    1618) beet juice - muhtemelen helal

    1619) lemon juice - muhtemelen helal

    1620) spinach juice - muhtemelen helal

    1621) sla juice - muhtemelen helal

    1622) paprika juice - muhtemelen helal

    1623) onion juice - muhtemelen helal

    1624) lavas juice - muhtemelen helal

    1625) basilicum juice - muhtemelen helal

    1626) fruit juice from concentrated fruit juice - muhtemelen helal

    1627) tomatoes - muhtemelen helal

    1628) yolk - muhtemelen helal

    1629) corn - muhtemelen helal

    1630) pectine E440 - muhtemelen helal

    1631) full milk - muhtemelen helal

    1632) concentrated skimmed milk - muhtemelen helal

    1634) brandy - muhtemelen haram

    1635) full yoghurt - muhtemelen helal

    1636) berries sauce - muhtemelen helal

    1637) milk chocolate pieces - muhtemelen helal

    1638) re-hydrated skimmed milk - muhtemelen helal

    1639) ground vanilla pods - muhtemelen helal

    1640) wheat fibers - muhtemelen helal

    1641) coconut - muhtemelen helal

    1642) wheat starch - muhtemelen helal

    1643) lemon rasp - muhtemelen helal

    1644) mono- and diglycerides of fatty acids (vegetable) E471 - muhtemelen helal

    1645) green tea - muhtemelen helal

    1646) cranberry pieces - muhtemelen helal

    1647) grape sugar - muhtemelen helal

    1648) egg protein powder - muhtemelen helal

    1649) skimmed milk - muhtemelen helal

    1650) skimmed yoghurt - muhtemelen helal

    1651) milk components - muhtemelen helal

    1652) guar gum E412 - muhtemelen helal

    1653) rye flour - muhtemelen helal

    1654) whole-wheat rye flour - muhtemelen helal

    1655) rye bran - muhtemelen helal

    1656) barley malt - muhtemelen helal

    1657) pears puree - muhtemelen helal

    1658) white asparagus - muhtemelen helal

    1659) green asparagus - muhtemelen helal

    1660) corn starch - muhtemelen helal

    1661) rosemary - muhtemelen helal

    1662) wheat glutes - muhtemelen helal

    1663) peach - muhtemelen helal